Aktualności
Lekcja 28 – W społeczeństwie 
Data publikacji: 12 / 04 / 2022

Lekcja 28 – W społeczeństwie 

Lekcja 28 – W społeczeństwie

Ballada o kozie

reż.: Bartek Konopka

 

Ssaki

reż.: Roman Polański

 

Zdjęcia próbne

reż.: Agnieszka Holland

Opracowanie: Dr Mikołaj Jazdon

Pośród różnych definicji filmu można wskazać także taką, która akcentuje jego społeczny wymiar. Film jest medium społecznej komunikacji, które towarzyszy ludzkości od końca XIX wieku.

 

Jak piszą Joseph M. Bogus i Dennis W. Petrie „Żadna sztuka nie może istnieć w próżni. Im bardziej jest popularna i im szerzej oddziałuje na różne kręgi populacji tym bliżej związana jest ze społecznymi wartościami, obyczajami i instytucjami odbiorców tej sztuki”[1]. 

Szeroko rozumiana problematyka społeczna stanowi tematykę bardzo wielu filmów fabularnych i dokumentalnych. Film opisuje relacje społeczne na różnych poziomach. Elementarna wiedza o społeczeństwie i prawach nim rządzących jest niezbędna twórcom filmu nie mniej niż znajomość warsztatu filmowego. Dotyczy to zarówno tych, którzy realizują telewizyjny reportaż interwencyjny jak i fabularny film science fiction. W tych przeciwnych biegunowo przypadkach pokazane na ekranie interakcje między bohaterami odnoszą się w jakiejś mierze do interakcji zachodzących między jednostkami w społeczeństwie. 

„Wielu socjologów traktuje interakcje jako centralny fenomen życia społecznego. Bywa, że socjologia jest definiowana jako nauka o interakcjach społecznych.”[2]W każdym filmie fabularnym i w większości filmów dokumentalnych przyglądamy się interakcjom zachodzącym między bohaterami. W filmach zaprezentowanych w tym zestawie przyglądamy się interakcjom społecznym pokazanym z różnych perspektyw. Krótkometrażówka Romana Polańskiego „Ssaki” opisuje interakcje między bohaterami, dając nam swego rodzaju wydestylowany obraz pewnego typu relacji zachodzących w społeczeństwie. Nie chodzi tu przy tym o jakąś konkretną społeczność, określoną poprzez współrzędne czasu i miejsca, a raczej o pewien uniwersalny model mikrospołeczności ze wskazaniem na typ zachowań uznany przez reżysera za elementarny i najbardziej charakterystyczny w obrębie każdego społeczeństwa. „Zdjęcia próbne” Agnieszki Holland, Pawła Kędzierskiego i Jerzego Domaradzkiego w wymiarze socjologicznym osiągają wymiar diagnozy społecznej ujawniającej pewien rodzaj patologii w relacjach międzyludzkich, jakie twórcy filmu, scenarzyści i reżyserzy, dostrzegli w otaczającej ich polskiej rzeczywistości lat 70. Przyglądamy się tu różnego typu interakcjom zachodzącym w przestrzeni miasta i miasteczka, domu rodzinnego, szkoły, hotelu, domu kultury, wytwórni filmowej. Film Holland, Kędzierskiego i Domaradzkiego reprezentuje kino społecznie zaangażowane, takie, które pragnie oddziaływać na społeczeństwo sygnalizując mu, niczym sejsmograf, pojawiające się zagrożenia, kryzysy czy anomalie. Ponadto z dzisiejszej perspektywy obraz ten stanowi ważne świadectwo dokumentujące historię polskiego społeczeństwa w latach 70. XX wieku. 

„Ballada o kozie” Bartka Konopki reprezentuje w zestawie kino dokumentalne, które niejako ma w swej naturze bliski związek ze społeczeństwem, którego życie, w różnych przejawach i wymiarach, rejestruje i przedstawia. Film Konopki opowiada o działaniach podjętych przez instytucje społeczne niosące pomoc ubogim. Ich celem jest aktywizacja ludzi, skłonienie ich do podjęcia działań, wejścia w różnego rodzaju interakcje, które służyłyby polepszeniu sytuacji bytowej poszczególnych członków społeczności, a także zacieśnieniu więzi między nimi. 

 

Scenariusze lekcji  

1. Czy wiemy, jak pomagać innym. Rozważania o skuteczności pomocy społecznej na podstawie filmu „Ballada O Kozie” Bartosza Konopki
2. Uniformizacja społeczeństwa polskiego w systemie komunistycznym – Zbigniew Herbert „Pieśń o Bębnie” i „Sztandar” w reż. Mirosława Kijowicza 3. Mikrokosmos relacji międzyludzkich. „Ssaki” Romana Polańskiego

Opracowanie filmoznawcze

1. Ssaki – opracowanie filmoznawcze 
2. Ballada o Kozie – opracowanie filmoznawcze 

Zagadnienia do dyskusji 

  • Porównaj postacie Anki i Pawła ze „Zdjęć próbnych”. Co ich ukształtowało? W jakie wartości wierzą? Co chcą osiągnąć w życiu i jaką drogą podążają do celu? 
  • W wywiadzie telewizyjnym z 1962 roku, który przeprowadzono z Romanem Polańskim po tym, jak „Ssaki” zdobyły nagrodę na festiwalu w Tours, reżyser powiedział – odnosząc się do swego filmu – „konflikt jest tam, gdzie jest dwóch ludzi”. Czy Twoim zdaniem jasno wynika to z filmu i czy nie jest możliwa inna interpretacja tego utworu? Na czym polega istota konfliktu, który pokazano w „Ssakach”? Gdzie są jego korzenie? 
  • W jaki sposób twórcy „Ballady o kozie” pokazują zmiany, jakie zaszły w życiu bohaterów filmu za sprawą kóz, które zaczęli hodować? 
  • Czym różnią się, a w czym są podobni do dzisiejszych nastolatków, młodzi ludzie odpowiadający na pytania podczas zdjęć próbnych w czarno-białych fragmentach „Zdjęć próbnych” Holland, Domaradzkiego i Kędzierskiego? 
  • Czy istnieje podobieństwo między Anką ze „Zdjęć próbnych” a dziewczyną z wiersza Tadeusza Różewicza „Dziewczyna odpowiada na ankietę”, recytowanego na początku filmu? 
  • Film a obraz malarski. Porównaj „Ssaki” z obrazem Witolda Wojtkiewicza „Przechadzka w zaprzęgu” z 1906 roku, który stał się inspiracją dla Polańskiego i Kondratiuka, scenarzystów filmu. 

Komentarze filmoznawcze

Komentarze subiektywne