Aktualności
Lekcja 20 – Poezja i proza kina 
Data publikacji: 13 / 04 / 2022

Lekcja 20 – Poezja i proza kina 

Lekcja 20 – Poezja i proza kina

Aria dla atlety

reż.: Filip Bajon

 

Dziewczyny do wzięcia

reż.: Janusz Kondratiuk

Opracowanie: dr Sylwia Kołos

 

W teorii filmu można odnaleźć podział na „kino poezji” i „kino prozy” zaproponowany przez włoskiego reżysera i teoretyka kina Pier Paolo Pasoliniego, który był orędownikiem kina ekspresyjnego, impresjonistycznego, onirycznego, słowem poetyckiego obrazu filmowego wolnego od klasycznych wzorców dramaturgicznych i narracyjnych. 

 

Pasolini, przedstawiając swoje tezy, porównywał strukturę filmu do marzenia sennego i procesu przypominania, gdyż „każdy odtwórczy wysiłek pamięci jest ciągiem obrazków, czyli w pewien sposób pierwotną sekwencją filmową”. To niezwykle istotne dla naszych rozważań twierdzenie, zwłaszcza w kontekście Arii dla atlety Filipa Bajona – filmu, którego obraz to zapis wspomnień głównego bohatera.
Pasolini zwraca też uwagę na istnienie w kinie „języka prozy”, ponieważ „tradycja języka kinematograficznego (…) jest naturalistyczna i obiektywna”. Zastosowanie przez twórcę filmu któregoś z przedstawionych „wariantów językowych” warunkuje styl obrazu, narzuca dominanty estetyczne i dramaturgiczne, jak ma to miejsce w przypadku – wspomnianej już – Arii dla atlety oraz Dziewczyn do wzięcia Janusza Kondratiuka. Pierwszy film jest poetycką wizją pewnej epoki, drugi – obiektywną, niemal dokumentalną relacją ukazującą jeden dzień z życia bohaterów. Obydwa filmy to też dwie odmienne historycznie i estetycznie rzeczywistości. Przełom XIX i XX wieku, stylistyczna złożoność modernizmu, o którym opowiada Bajon, niesie ze sobą dużo większe możliwości kreacyjne niż siermiężny PRL wczesnych lat 70. przedstawiony w obrazie Kondratiuka. W Słowniku terminów literackichczytamy, że proza to między innymi „mowa pospolita o funkcjach głównie poznawczo-komunikatywnych, w opozycji do specyficznej mowy poetyckiej, realizującej głównie funkcję estetyczną”. Artystyczne wybory dokonane przez obu reżyserów sprawiły, że przedstawiona tu definicja znajduje swoją realizację w ich filmach. Prostota filmowego języka w obrazie Kondratiuka i „pospolitość mowy” jego bohaterów to najbardziej charakterystyczne cechy Dziewczyn do wzięcia, które jaskrawo kontrastują z wyrafinowaną estetycznie wizją fin de siecle’u Arii dla atlety. Oba filmy wpisują się więc w refleksję teoretyczną dotyczącą tendencji realistycznych i kreacyjnych kina i pozwalają widzieć w Bajonie twórcę, który całkowicie zawierza obrazowi filmowemu, w Kondratiuku zaś reżysera ufającego tylko rzeczywistości. 

Scenariusze lekcji 

1. Lekcja Wychowawcza poświęcona tematyce wstydu w oparciu o film „Dziewczyny do wzięcia” Janusza Kondratiuka
2. „Świat nie był wtedy taki, jaki był naprawdę, ale taki, jakim się chciało, aby był” przywileje młodości w filmach Filipa Bajona i Janusza Kondratiuka

Broszura

1. Poezja i proza kina

Zagadnienia do dyskusji 

  • Co oznaczają pojęcia: dekadentyzm, symbolizm, ekspresjonizm, impresjonizm, w kontekście omawianych filmów? 
  • Socrealizm w kulturze polskiej. 
  • Przedwiośnie Filipa Bajona na tle innych adaptacji literatury polskiej. 
  • Podaj podstawowe różnice między operą a operetką? 
  • Co to jest kino kultowe (na podstawie wybranych tytułów z kina polskiego i powszechnego)? 

Komentarze filmoznawcze

Komentarze subiektywne