Aktualności
Lekcja 39 – Eksperymenty
Data publikacji: 07 / 04 / 2022

Lekcja 39 – Eksperymenty

Lekcja 39 – Eksperymenty

Eksperyment w sztuce to zjawisko niezwykle konstruktywne. Jest on jednym z podstawowych czynników decydujących o jej rozwoju. Jako domena awangardy, bywa jednak często niedoceniany i nierozumiany przez odbiorcę. 

FILMY

Elementarz, reż. Wojciech Wiszniewski (1976)

Czerwone i Czarne, reż. Witold Giersz (1963)

 

W sztuce filmowej istnieje praktycznie od samych jej narodzin, czyli od przełomu XIX i XX wieku. Przez z górą sto lat X muza była jedną z najszybciej rozwijających się dziedzin sztuki. Przyczyną takiego stanu rzeczy stał się głównie rozwój techniki i wynikające z niego możliwości wprowadzenia do kina dźwięku i koloru, ale nie można również zapomnieć o ogromnym wkładzie w kształtowanie języka ruchomych obrazów wielkich reformatorów kina: Davida Warka Griffitha czy Siergieja Eisensteina, a później ich wiernych kontynuatorów. Kino ewoluowało szybko, chcąc nadrobić zaległości w stosunku do „starszych” sztuk: literatury czy malarstwa. Stało się więc bardzo podatne na różnego rodzaju zapożyczenia, kontaminacje, przełomy – kulturowe, społeczne, polityczne, czy właśnie eksperymenty formalne. Film jako symbol nowoczesności uważano za medium nowych czasów, które zarówno swoją dynamiką i tempem, jak i nowym sposobem opowiadania potrafi oddać ducha epoki i w pełni wyrazić dylematy ówczesnego człowieka. Z biegiem czasu i wraz z rozwojem ludzkości także kino musiało się reformować. Służyły temu na przykład rozmaite ruchy awangardowe (dadaizm, formalizm etc.), a także dokonania wielkich mistrzów (Louisa Buñuela, Orsona Wellesa czy Federico Felliniego). Realizując się w różnorodnych odmianach, rodzajach i gatunkach filmowych, stosowali oni formalne i tematyczne eksperymenty. Początkowo ich twórcze projekty rozumiała tylko niewielka garstka intelektualistów i artystów, ale z czasem wiele z tych nowatorskich pomysłów trafiało do oficjalnego i powszechnego obiegu sztuki, stając się obowiązującą normą. Tak w pewnej mierze kształtował się język kina i tak kształtuje się do dziś. Obecnie mamy do czynienia z powszechnym zjawiskiem kontaminacji sztuk i zacierania się granic między nimi. Powstają gatunki graniczne i na miarę dzisiejszych czasów stricte eksperymentalne: wideo performance, wideo instalacje etc. Wraz z rozwojem techniki, dającym możliwość szybkiego przesyłu informacji i nieograniczonej dystrybucji, zwiększa się siła ich społecznego oddziaływania. Zaproponowane w tym zestawie filmy ukazują przemiany sztuki filmowej w jej trzech rodzajach: filmie fabularnym, dokumentalnym i animowanym. W każdym z nich zastosowano zabiegi warsztatowe, które w momencie ich powstawania świadczyły o formalnym nowatorstwie. Do dziś jednak urzekają one także niezwykle autorskim spojrzeniem na świat i sztukę, stanowiąc wyraz wielkiej wrażliwości i ogromnego talentu ich autorów. Utwory te zawierają ponadto spójną i przemyślaną wizję pewnej uniwersalnej prawdy o świecie. Optymalnym narzędziem do jej przekazania okazał się w rękach artysty-demiurga eksperyment filmowy. 

 

Scenariusze lekcji 

1. Elementarz odczytany na nowo w filmie Wojciecha Wiszniewskiego
2. Zabawa kolorami w filmie „Czerwone i Czarne” Witolda Giersza
3. Rysowanie uczuć światłem na przykładzie fragmentów „Wojaczka” Lecha Majewskiego
4. Różne sposoby mówienia o rzeczywistości PRL u

Zagadnienia do dyskusji 

  • Jakie chwyty i zabiegi formalne zostały zastosowane w poszczególnych filmach? Co świadczy o ich oryginalności? 
  • Z jakich elementów konstruuje świat swojego filmu Lech Majewski? 
  • Spróbuj określić cel zastosowania przez twórców poszczególnych filmów określonych środków artystycznego wyrazu. Scharakteryzuj związane z nimi konteksty: estetyczne, społeczne i polityczne. 
  • Rola eksperymentu artystycznego w kulturze współczesnej. 
  • Oryginalność i nowatorstwo w sztuce – czy to jeszcze możliwe? 
  • Czy ukazując sylwetkę autentycznej postaci, należy być wiernym jej faktycznej biografii? 
  • Czy artysta wyprzedzający epokę skazuje siebie i swoje dzieło na niezrozumienie i niedocenienie przez odbiorcę poprzez zastosowanie nowatorskich środków wyrazu? 
  • Chcąc właściwie odczytać dzieło sztuki, w którym zastosowano eksperymenty formalne, należy znać tradycję i historię sztuki. Wyraź swoją opinię na ten temat. 
  • Czy można zgodzić się z opinią niektórych artystów, że tradycyjne kino przeżyło się, a język filmowego opowiadania na tyle się zuniformizował, że nie warto dążyć do jego ewolucji? 

 

Komentarze filmoznawcze

Komentarze subiektywne