Aktualności
Lekcja 42 – Być i mieć? 
Data publikacji: 07 / 04 / 2022

Lekcja 42 – Być i mieć? 

Lekcja 42 – Być i mieć? 

Problematyka określana pojęciami „być” i „mieć” jest wieloaspektowa i interdyscyplinarna. Podejmowana jest w różnym znaczeniu i w ramach różnych teorii, w wielu dziedzinach ludzkiego poznania. Rozróżnienie „być i „mieć” stanowi przedmiot zainteresowania filozofów, socjologów, psychologów, pedagogów, obecne jest w społecznym nauczaniu Kościoła i w pracach teologów. 

FILMY

Moje pieczone kurczaki, reż.: Iwona Siekierzyńska (1986)

Rezerwat, reż.: Łukasz Palkowski (2007)

  

Opracowanie: dr Monika Maszewska-Łupiniak 

Na podstawie analizy literatury poświęconej temu zagadnieniu, można przyjąć, że „być” i „mieć” reprezentują dwie, zazwyczaj ujmowane przeciwstawnie, postawy człowieka wobec świata. Przejawiają się one w stosunku do różnych aspektów rzeczywistości i w związku z tym wiąże się je z różnymi obszarami i kategoriami ludzkiego życia, jak np.: poczuciem sensu istnienia, potrzebami, obrazem siebie, noetycznością, wartościowaniem, czasowością, religijnością, doświadczeniami granicznymi, obrazem świata kreowanym przez media.  W teoretycznych ujęciach i definicjach kategorii „być” i „mieć” dominuje akcentowanie pozytywnego charakteru pierwszej z nich i negatywnego drugiej: „być” określa postawę otwartego, ufnego, wielowymiarowego, pełnego wewnętrznego zaangażowania ustosunkowania się do rzeczywistości, połączonego z pragnieniem odkrywania własnej indywidualności i niepowtarzalności, zaś „mieć” akcentuje  jednostronne, egocentryczne, utylitarne, pełne niepokoju i osobowej bierności relacje człowieka ze światem (postawa ogólnie zorientowana na posiadanie, zdobywanie – głównie rzeczy materialnych). Oczywiście życie weryfikuje wszelkie teoretyczne konstrukcje i zazwyczaj w praktyce okazuje się, że wymiar „być – mieć” ma charakter pewnego kontinuum, że postawy te stanowią dwa krańce tego samego procesu, między którymi znajduje się wiele postaw pośrednich. Problematyka ta wzbudza szerokie zainteresowanie społeczne, zwłaszcza w okresie gwałtownych przemian ekonomicznych i kulturowych, obecnych w okresie dominacji „cywilizacji konsumpcji”, toteż znajduje swoje miejsce i we współczesnym polskim kinie, zwłaszcza wśród przedstawicieli najmłodszych generacji twórców filmowych. Odnajdziemy ją więc i w dwóch filmach, prezentowanych w niniejszym zestawie. Zarówno w Rezerwacie Łukasza Palkowskiego, jak i Moich pieczonych kurczakach kwestia „być” i „mieć” powiązana jest z szerszym obszarem zagadnień, które znalazły swój wyraz zarówno w poruszanej w filmach tematyce, jak i twórczej formie. W swoich debiutanckich obrazach artyści tworzą portret współczesnej Polski z punktu widzenia własnego pokolenia, dlatego problematyka „być i mieć” powiązana jest tu z próbą dookreślenia wizerunku „młodego polskiego kina”. 

 

Scenariusze lekcji 

Scenariusz nr 1 

Fotografia jako sposób na rozwijanie samoświadomości, uważności na inne osoby, oraz empatii – lekcja wychowawcza poświęcona tematyce rozwijania inteligencji emocjonalnej wśród młodzieży z wykorzystaniem filmu „Rezerwat” w reż. Łukasza Palkowskiego – Materiały metodyczne 

Jola Pisarek 

 

ETAP EDUKACYJNY gimnazjalna, ponadpodstawowa 

 

PRZEDMIOT godzina wychowawcza 

 

CZAS 2 lub 3 godziny lekcyjne (w zależności od czasu, którym dysponuje nauczyciel) 

Cel główny:  

psychoedukacja w zakresie inteligencji emocjonalnej uczniów 

Cele szczegółowe: 

  • rozwijanie kompetencji komunikacyjnych młodzieży 
  • rozwijanie inteligencji emocjonalnej i zdolności empatii młodzieży 
  • przyjrzenie się swoim pasjom i korzyściom osobistym oraz społecznym, które z nich wynikają 
  • zdobycie wiedzy o sposobach generowania emocji w fotografii i w filmie, czyli wzrost kompetencji medialnych młodzieży w zakresie rozumienia przekazu audiowizualnego 

Metody pracy:  

  • Praca w grupach, 
  • Praca w parach, 
  • Dyskusja, 
  • Burza mózgów, 
  • Praca z materiałami pochodzącymi z serwisów filmowych, 
  • Robienie zdjęć. 

Środki dydaktyczne: 

  • Film Rezerwat – zdjęcia i wybrane sceny 
  • Kadry z filmu – ze stron internetowych serwisów filmowych, np. http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?galeria_filmu=1518389  
  • Aparaty fotograficzne lub komórki, albo jeden aparat fotograficzny, którym dysponuje nauczyciel 
  • Rzutnik multimedialny 

Przebieg pierwszej lekcji: 

  1. Ćwiczenie integracyjne

Cel – integracja klasy i stworzenie odpowiedniej atmosfery do pracy z tematem postrzegania i rozumienia własnych emocji oraz emocji innych ludzi. 

Na początku pierwszej godziny zajęć uczniowie mają za zadanie przywitać się z całą klasą, powiedzieć coś o sobie, przedstawić się wypowiadając swoje imię. Mają je jednak wypowiedzieć w taki sposób, żeby jak najlepiej wyrazić swój aktualny nastrój, emocje, których doświadczają w związku z warsztatem. Jeśli ktoś jest smutny wypowiada swoje imię w smutnym tonie, jeśli ktoś jest wesoły i ma mnóstwo energii w taki sposób przedstawia się grupie. 

Po przedstawieniu się wszystkich uczniów nauczyciel podsumowuje ćwiczenie zadając klasie pytanie: Czy łatwo jest wyrazić swoje emocje, przekazać je innym? Jeśli tak/nie to, dlaczego? Jakie korzyści z wyrażania emocji płyną dla nas i dla naszego otoczenia? (istotne jest, aby nauczyciel skoncentrował się w podsumowaniu tego ćwiczenia na korzyściach wynikających w wyrażania własnych emocji oraz dostrzegania emocji u innych – tym sposobem zachęci młodzież do pracy i do ich swobodnego wyrażania emocji w trakcie zajęć). 

Percepcja emocjonalna to umiejętność rejestrowania, obejmowania uwagą i rozszyfrowywania wiadomości emocjonalnych, gdy są wyrażane w różnych kontekstach obejmujących wyraz twarzy, ton głosu i dzieła sztuki. Ludzie, którzy umieją odbierać emocje, są lepiej poinformowani o swym środowisku, a więc mogą się do niego lepiej zaadaptować. Osoba, która potrafi odczytać subtelne wyrazy twarzy świadczące o irytacji, ma większe szanse, by poradzić sobie z potencjalnie konfliktowa sytuacja społeczną, niż osoba, która nie ma umiejętności dostrzegania takich emocji. 

Uwaga! Nauczyciel musi wziąć pod uwagę fakt, że nie wszystkim może udać się to ćwiczenie, być może nie wszyscy uczniowie będą chcieli się przywitać w taki sposób. W takiej sytuacji warto podsumować te trudności podkreślając korzyści pokazywania własnych emocji. W związku z tym nauczyciel może zapytać: czy boimy się pokazywać czy mówić o swoich emocjach i dlaczego? (obalenie stereotypów) i jak wyrażanie emocji stawia nas w świetle innych (jesteśmy bardziej autentyczni)? Mówienie a tym bardziej odczuwanie swoich emocji jest właściwe i dobre, dla nas jest wskazówką w podejmowaniu decyzji odnośnie preferowanych przez nas rozwiązań. Wyrażanie i rozumienie emocji to podstawa empatii: jeśli wyrażamy swoje emocje, potrzeby to inni ludzie wiedzą, jak zareagować, jesteśmy dla tych osób bardziej autentyczni. 

  1. Wstęp teoretyczny o emocjach:

Cel: krótkie zapoznanie uczniów z rodzajami emocji. 

Nauczyciel przekazuje uczniom wiedzę o emocjach, o ich cechach charakterystycznych, o ich rodzajach: pozytywne i negatywne, o funkcjach emocji oraz kontekstom, które im towarzyszą. (na koniec scenariusza została podana literatura dotycząca zagadnienia emocji i inteligencji emocjonalnej, a poniżej główne informacje, które mogą być pomocne w przekazywaniu uczniom wiedzy). 

Nauczyciel wprowadza listę emocji, pytając jednocześnie uczniów o kontekst im towarzyszący, czyli jakie reakcje pojawiają się w ciele przy okazji doświadczania różnych emocji, co mamy ochotę zrobić, kiedy doświadczamy konkretnych emocji? Z czym nam się kojarzą konkretne emocje? 

Lista emocji jest niezbędna w kontekście kolejnych zadań praktycznych, przewidzianych na 2 część lekcji. 

Emocje (łac. emovere) – świadome lub nieświadome silne, względnie nietrwałe, gwałtowne uczucia (stany afektywne) o silnym zabarwieniu i wyraźnym wartościowaniu (o charakterze pobudzenia pozytywnego lub negatywnego), poprzedzone jakimś wydarzeniem i ukierunkowane, np. gniew, wzruszenie, trema. 

Trzy istotne cechy procesów emocjonalnych: 

  • znak emocji, czyli ich pozytywny lub negatywny charakter, 
  • natężenie emocji, które wiąże się z wielkością wpływu tego procesu na zachowanie, tok myślenia, 
  • treść emocji, które określa znaczenia bodźca i usposabia do konkretnego zachowania (lęk do ucieczki, a gniew do zachowań agresywnych). 

Emocje uznajemy za prawdziwą, jeśli składają się na nią 3 elementy: 

  • poznawcze doznanie uświadomione przez osobę (np. radość), 
  • konkretne jej przejawy w zachowaniu (np. głośny śmiech, łzy), 
  • określone reakcje fizjologiczne (np. przyspieszone bicie serca). 

Możemy wyróżnić emocje podstawowe i złożone. Paul Ekman z Uniwersytetu Stanowego Kalifornii w San Francisco odkrył, że wyraz twarzy zdradzający 4 emocje (strach, złość, smutek i zadowolenie) rozpoznawany jest we wszystkich kulturach na świecie, w tym przez ludność nieznającą ani kina, ani telewizji, co wskazuje, że można te emocje traktować jako podstawowe i tym samym uniwersalne. Ekman pokazywał zdjęcia twarzy wyrażające różne emocje przedstawicielom odległych kultur (np. przedstawicielom plemienia Fore żyjącym w górach Nowej Gwinei) i stwierdził, że w każdym miejscu na Ziemi ludzie bez trudu rozpoznają właśnie te cztery emocje. 

W dalszym ciągu jednak nie ma całkowitej jasności odnośnie tego, które emocje są podstawowe, a które złożone. 

Emocje można także podzielić ze względu na ich znak na emocje pozytywne (przyjemnościowe) i i negatywne (przykre). Poniżej przykłady emocji pozytywnych: 

akceptacja, ciekawość, czułość, dobroć, duma, ekscytacja, entuzjazm, euforia, harmonia, miłość, nadzieja, oczekiwanie, pewność, podniecenie, pożądanie, radość, rozkosz, rozluźnienie, serdeczność, smutek, spokój, szczęście, ulga, uniesienie, uwielbienie, wesołość, wzruszenie, zachwyt, zadowolenie, życzliwość i negatywnych: 

agresja, bezradność, lęk, napięcie, niechęć, nienawiść, niepokój, obawa, obojętność, obrzydzenie, odraza, odrzucenie, pogarda, przerażenie, przygnębienie, rozczarowanie, rozgoryczenie, samotność, strach, upokorzenie, uraza, wrogość, wstręt, wstyd, wściekłość, zakłopotanie, zaskoczenie, zawiść, wstyd, zazdrość, zażenowanie, zdenerwowanie, złość, żal. 

W zależności od czasu jakim dysponuje nauczyciel oraz ciekawości ze strony uczniów nauczyciel przekazuje większy lub mniejszy zasób wiedzy o procesach emocjonalnych! 

  1. Wstęp do rozmowy o fotografii i pasji robienia zdjęć:

Cel: połączenie pasji uczniów i emocji, których doświadczają w trakcie ich realizowania z wykorzystaniem tych pasji (a konkretnie fotografii) do treningu w zakresie rozumienia własnych i cudzych emocji. 

Nauczyciel zadaje uczniom pytania: Kto robi zdjęcia i dlaczego? Kto lubi robić zdjęcia i dlaczego? Co lub kogo najczęściej fotografujemy? Jakie emocje kojarzą nam się z fotografowaniem, jakie sami odczuwamy kiedy fotografujemy, kiedy realizujemy własne pasje? 

Podsumowanie: nauczyciel podkreśla aspekt pozytywnych emocji, które pojawiają się w momencie realizowania własnych pasji, ze szczególnym naciskiem na emocje towarzyszące robieniu zdjęć. 

Uwaga! Nauczyciel musi pamiętać, że zadając pytania o pasję, mogą się pojawić uczniowie, którzy tej pasji nie mają lub nie chcą z jakiegoś powodu podzielić się nią z klasą. Trzeba to uszanować i spróbować zapytać o to uczniów z drugiej strony: co sprawia im radość? co powoduje, że dobrze się czują? jaki sposób spędzania wolnego czasu sprawia im przyjemność? 

  1. Synteza tematu emocji i fotografii, czyli jak wyglądają emocje?

Cel: wytworzenie różnego rodzaju skojarzeń zmysłowych określających różne rodzaje emocji, uruchomienie wyobraźni uczniów poprzez wytworzenie jak największej ilości obrazowych skojarzeń z tematem emocji. 

Nauczyciel proponuje uczniom, aby wybrali sobie jakieś konkretne emocje z listy (może być jedna pozytywna i jedna negatywna emocja) i wpisanie ich w wyszukiwarkę internetową z opcją: grafika. 

Podsumowanie: po wykonaniu tego ćwiczenia każdy z uczniów opowiada klasie o wynikach jego poszukiwań w sieci, o tym jaką emocje wpisał i co mu wyszło (jakiego rodzaju zdjęcia, jakiego koloru, co na nich było). 

Uwaga! Jeśli nauczyciel chce mieć większą kontrolę nad tym co wyszukują uczniowie proponuje prace w grupach (każda grupa wyszukuje i podsumowuje znalezione informacje o emocji pozytywnej i negatywnej). 

Przebieg drugiej lekcji (praktyczna praca z filmem i z aparatem): 

  1. Krótki wstęp do filmu Rezerwat 

— o czym jest, czyją historię opowiada, jak powstał (kilka informacji o filmie jest niezbędnych, ponieważ uczniowie nie będą oglądać całego filmu tylko pracować na jego fragmentach). 

Ważne jest, aby nauczyciel opowiedział w skrócie historię głównego bohatera – fotografa, który często uwiecznia na swoich zdjęciach emocje ludzi, którzy go otaczają. 

Dodatkowo (w zależności od czasu) nauczyciel pyta uczniów o to, w jakich momentach filmu najczęściej odczuwają emocje? Które filmy są najbardziej emocjonalne i dlaczego? Co według uczniów robią filmowcy, żeby pokazać czy też wzmocnić te emocje? 

  1. Praca z fragmentami filmu Rezerwat.

Nauczyciel dzieli klasą na 5 grup i każdej z grup pokazuje określone zdjęcie bohaterów filmu Rezerwat. Zadaniem kolejnych grup jest określenie jakiej emocji doświadcza w danym momencie bohater filmu oraz wymyślenie krótkiej historii z tą emocją w roli głównej (czyli określenie co wydarzyło się przed i po konkretnym kadrze). Każda grupa ma do opracowania konkretny obrazek, konkretny kadr. W ramach podsumowania po zaprezentowaniu przez każdą z grup wymyślonych emocjonalnych historii nauczyciel pokazuje fragmenty z filmu – prawdziwy kontekst poszczególnych zdjęć. 

  1. Ćwiczenie praktyczne utrwalające wiedzę o emocjach:

Cel: praktyczny sprawdzian wyrażania i odczytywania emocji przez młodzież z wykorzystaniem fotografowania się uczniów nawzajem. 

Po zapoznaniu się uczniów z różnego rodzaju emocjami oraz kontekstem, który wiąże się z ich występowaniem (znak emocji, reakcje z ciała, kontekst sytuacyjny generujący różnego rodzaju emocje) nauczyciel proponuje uczniom ostatnie ćwiczenie z wykorzystaniem aparatów fotograficznych lub komórek z aparatem (jeśli nauczyciel chce mieć kontrolę nad materiałami, które będą efektem tego ćwiczenia wykorzystuje do robienia zdjęć jeden, szkolny aparat).  

Uczniowie dobierają się w pary (nauczyciel nie ingeruje w ten dobór). W tym ćwiczeniu ważne jest, aby uczniowie czuli się swobodnie i dobrze także dobieranie się w parę warsztatową z kimś znajomym jest jak najbardziej pożądane. Jedna osoba z pary jest fotografem druga modelem (osoby w zależności od chęci mogą się później zmienić). Osoba, która jest fotografowana wybiera sobie jakąś konkretna emocję i stara się przekazać ją na zdjęciu. Po skończonym ćwiczeniu wszystkie zdjęcia są po kolei wyświetlane (np. na rzutniku) i kasa zgaduje jaką emocję przedstawiają. 

W podsumowaniu ważne jest, aby nauczyciel zapytał uczniów, które role były dla nich bardziej odpowiednie: czy rola fotografa czy modela? W której roli czuli się najlepiej i dlaczego 

Uwaga! Nauczyciel musi pamiętać o tym, że nie każdy uczeń łatwo zgodzi się na wykonanie tego ćwiczenia. Warto wtedy zaznaczyć, że jesteśmy w różnym stopniu ekspresyjni, że niektórzy pokazują emocje bardziej, niektórzy mniej. 

Jeśli któryś z uczniów wyraża opór przed ćwiczeniem i nie chce w nim uczestniczyć to proponujemy mu, aby opowiedział, jak wyglądałaby jego fotografia, czyli np. jakiego koloru by była (czarno-biała?), co by przedstawiała? jaki szczegół byłby najbardziej istotny w tej fotografii? (na podstawie tego opisu klasa wykorzystując wiedze z poprzednich ćwiczeń próbuje odgadnąć jaka emocję chciał przekazać na tym zdjęciu konkretny uczeń). 

  1. Podsumowanie zajęć.

W ramach podsumowania pracy uczniów nauczyciel zadaje wszystkim pytanie: W czym aparat może nam pomóc a w czym przeszkodzić, jeśli chodzi o kontakty z innymi ludźmi, z rówieśnikami? Jakie jest podobieństwo pomiędzy fotografią/filmem, jeśli chodzi o dostrzeganie emocji innych ludzi?  

Uwaga! Istotne jest, aby ostatnie pytanie nauczyciela skierowane do uczniów brzmiało: z jakimi emocjami kończycie warsztat? Jest to bardzo ważne pytanie i informacja zwrotna n temat emocji, które warsztat wywołał i jeśli są one negatywne lub niepokojące nauczyciel dostaje wskazówkę, że konkretnym uczniem być może musi jeszcze po warsztacie porozmawiać.   

Literatura: 

  • Carr, A. (2004). Psychologia pozytywna. Nauka o szczęściu i ludzkich siłach. Poznań: Wydawnictwo Zysk i S-ka. 
  • Ekman P., Davidson R. (2000). Natura emocji. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne. 
  • Goleman, D. (1997). Inteligencja emocjonalna. Poznań: Media Rodzina. 

 

Scenariusz nr 2 

Dajcie mi czas – szukam siebie! Kreacja głównej bohaterki filmu Iwony Siekierzyńskiej „Moje pieczone kurczaki” – Materiały metodyczne 

Katarzyna Czubińska 

 

ETAP EDUKACYJNY podstawowa, ponadpodstawowa 

 

PRZEDMIOT język polski, wariant dla klas licealnych-humanistycznych / fakultetów / kółka polonistycznego 

 

CZAS 1 godzina 

Cele: 

  • zna treść filmu „Moje pieczone kurczaki” 
  • ocenia, komentuje zachowanie bohaterów, 
  • ocenia, komentuje grę aktorską, 
  • zna podstawowe pojęcia języka filmu: kadr, ujęcie, scena, 
  • dostrzega celowość budowy kadrów. 

Metody pracy: 

  • wykorzystanie nowych technologii – padlet.com, 
  • analiza fragmentów filmu, 
  • prezentacja, 
  • praca w grupach, 
  • dyskusja 

Materiały dydaktyczne: 

Pojęcia kluczowe:  

relacje międzyludzkie, odroczona dorosłość, kadr, ujęcie, scena 

Przed zajęciami: 

Uczniowie oglądają film w ramach pracy domowej, następnie umieszczają komentarz na udostępnionej przez nauczyciela on-line „ścianie”. Ścianę opracowuje i udostępnia  nauczyciel lub wybrany uczeń. Łatwo ją stworzyć przy pomocy bezpłatnego narzędzia internetowego padlet.com. Umożliwia wypracowanie wspólne karty, zawierającej wypowiedzi wszystkich uczniów. Wymaga bezpłatnej rejestracji. 

Przebieg zajęć: 

  1. Lekcja rozpoczyna się od wyświetlenia przez nauczyciela tablicy z komentarzami uczniów, przykładowa tablica: http://padlet.com/wall/qxy5ns6rko

Zadanie uczniów polegało na umieszczeniu komentarza pod jednym z zagadnień dotyczących głównej bohaterki filmu. Zagadnienia, które uczniowie mieli do wyboru to: 

  • skomentuj grę aktorską, 
  • oceń postać, skrytykuj lub obroń bohaterkę, 
  • jakie emocje wywołała w Tobie Magda? 

W przypadku baraku dostępu do rzutnika i komputera, warto poprosić uczniów o przygotowanie kart z odpowiedziami na podane wcześniej zagadnienia. Zasada ta sama, wybierają zagadnienie i przygotowują na karcie swój komentarz. Wchodząc do klasy przyklejają kartę do jednego z trzech zawieszonych brystoli. 

Lekcję rozpoczynamy od analizy wypowiedzi uczniów, stają się one początkiem analizy złożonej kreacji bohaterki (około 5 min) 

Nauczyciel dzieli klasę na grupy losowo, można zastosować kolorowe kartki lub numerki, które uczniowie losują z papierowej torby lub woreczka przed wejściem do klasy. 

Grupy otrzymują kartę z pytaniami do sceny rozmowy matki z córką. Nauczyciel zwraca również uwagę na kompozycję kadrów i jej wpływ na treść filmu. 

 Po ponownym obejrzeniu sceny grupy wypełniają karty (karta w załączniku). 

  • Co jest tematem rozmowy matki z córką? 
  • Przeanalizuj zachowanie matki oraz córki. 
  • Z czego wynikają ich emocje? 
  • Zwróć uwagę na mimikę Magdy. Wypisz kolejne fazy uczuć widoczne na jej twarzy. 
  • Przeanalizuj wypowiedź matki, zwróć uwagę, na zagadnienia które porusza, oceń ich wpływ na Magdę. 

Omówienie pracy grup.    

Wnioski: Z czego wynika niezdrowa relacja córki z matką? 

Np. 

Matka rozczarowana postawą córki, uważa ją za niedojrzałą, nieodpowiedzialną. Stwierdza, że córka nie chce lub nie potrafi nic zmienić w swoim życiu, nigdy jej nic nie wychodziło i pewnie nie wyjdzie – stygmatyzuje Magdę. 

Córka nie akceptowana przez matkę od wczesnych lat, nigdy nie spełniała jej oczekiwań, w rezultacie zaczyna zachowywać się tak jak matka sugeruje, opóźnia swoją dorosłość. Dowodem na to jest powrót do kraju pod skrzydła, niekoniecznie opiekuńczej matki, kobiety, która zapewnia jej mimo dorosłego życia dach nad głową. 

(Około 10 min) 

  1. Kolejne zadanie to analiza rozmowy żony z mężem w kuchni, uczniowie ponownie otrzymują zagadnienia ukierunkowujące ich uwagę, oglądają wybraną scenę:
  • Przedstaw krótko sytuację, uczucia bohaterów, 
  • Co psuje atmosferę między Magdą a Tomkiem? 
  • Dlaczego nie mogą się porozumieć? 

Omówienie pracy grup. 

Wnioski: Jak przedstawia się relacja Magdy z Tomkiem w całym filmie, z czego wynika? 

Np.: 

Magda po siedmiu latach znudzona jest swym partnerem życiowym, a przede wszystkim tym, że obydwoje nie dorobili się przez ten czas niczego, ciągle liczą grosz do grosza, nie stać ich na mieszkanie, a nawet na powrót ze spotkania u znajomych taksówką. Cała sytuacja frustruje bohaterkę, zaczyna się zastanawiać czy jeszcze coś ich łączy. Nawet desperackie próby Tomka, mające na celu utrzymanie rodziny, nie są w stanie ożywić jej uczuć, sprawia to dopiero obserwacja, okiem kamery i filmowanie męża jako głównego bohatera jej warsztatowego filmu. 

(Około 10 min) 

  1. Ostatnia ze scen do analizy, to relacja Magdy i jej synka Antka. Podobinie jak i poprzednio grupy otrzymują karty pracy, oglądają fragment filmu.
  • Przeanalizuj uczucia kobiety w początkowych ujęciach? 
  • Jak reaguje na słowa syna? Jakie mają dla niej znaczenie? 

Np. 

Magda zabiegana między gotowaniem obiadu a zerkaniem w komputer, rozdrażniona, nie wie czym ma zająć się w danej chwili. Początkowo nie reaguje na wołanie chłopca, gdy już sprawdza co dzieje się z synem stwierdza, że nie jest to tak istotne. Powraca do swoich zajęć, pośpiech, zdenerwowanie, zniecierpliwienie towarzyszą jej w trakcie sceny. Wywołana ponownie z kuchni, upartym wołaniem chłopca, staje przed nim zniecierpliwiona. Słowa wypowiedziane przez Antka zmieniają diametralnie jej zachowanie. Słowa: „kocham Cię mamo” przywracają hierarchię wartości, porządek w zabieganym życiu Magdy. 

(Około 5 min) 

  1. Ostatni z punktów kart pracy to analiza kompozycji kadrów ich wpływ na treść filmu w prezentowanych scenach. 
  • W jaki sposób zostały wykadrowane ujęcia? 
  • Jak wpływa to na zrozumienie treści filmu? 

Nauczyciel przypomina lub wprowadza pojęcia: 

  • kadr – nieruchomy obraz wyświetlony na ekranie. 
  • ujęcie – odcinek sfilmowanego materiału w nieprzerwanym przebiegu kamery od jej włączenia do zatrzymania. 
  • scena – fragment filmu, w którym wydarzenia obejmujące pewną część akcji, rozgrywają się w tej samej przestrzeni – Kino bez tajemnic, red. E. Nurczyńska-Fidelska, K. Klejsa, T. Kłys, P. Sitarski, Warszawa 2009, s. 16, 123, 126. 

Należy zwrócić uwagę na kompozycję poszczególnych kadrów, układ ujęć. 

Np.: 

W pierwszej z analizowanych scen rozmowa Magdy z matką odbywa się w drzwiach do łazienki. Niełatwą rozmowę kobiet, które nigdy nie mogły znaleźć wspólnego języka utrudniają uparcie zamykające się drzwi, które jakby dodatkowo pogłębiały rozdzielenie kobiet. Podobne rozdzielenie pojawia się w ostatniej z analizowanych scen, gdzie to ściana między kuchnią a pokojem dzieli matkę z dzieckiem. Scena kręcona jest z korytarza co ewidentnie podkreśla rozdzielenie dosłowne i metaforyczne. Różnica polega jednak na tym, iż upór dziecka i troska Magdy sprawiają, że ten mur na końcu sceny zostaje zburzony. 

(Około 10 min) 

  1. Na zakończenie lekcji powracamy do tematu zajęć: Szukam siebie – dajcie mi czas?
  • Czego tak naprawdę szuka bohaterka? 
  • Jak kończą się jej poszukiwania? 

Np.: 

Bohaterka to 30 – latka reprezentująca ludzi zwanych kidults czyli dziecinnych dorosłych. Są to osoby, które boją się w pełni dorosnąć, przejąć kontrolę i odpowiedzialność za własne życie. Widać to praktycznie w każdym działaniu Magdy. Nie potrafi samodzielnie niczego załatwić, gubi rzeczy, nie przywiązuje zbytniej wagi do pieniędzy, nie potrafi ich zarobić, cały czas szuka swojej drogi w życiu. Ma wielkie ambicje i aspiracje przez co o mały włos nie traci rodziny. Film pokazuje jej drogę do dorosłości, choć nieco opóźnioną, to kończącą się sukcesem – odnalezieniem siebie i kontaktu z innymi. 

(Około 5 min) 

Bibliografia: 

 

Scenariusz nr 3 

Warszawska Praga rezerwatem – film „Rezerwat” reż. Ł. Palkowski – Materiały metodyczne 

Katarzyna Czubińska 

ETAP EDUKACYJNY 

podstawowa, ponadpodstawowa 

 

PRZEDMIOT 

język polski, wariant dla klas licealnych-humanistycznych / fakultetów / kółka polonistycznego 

 

CZAS 2 godziny 

Cele: 

  • zna treść filmu „Rezerwat” Ł. Palkowskiego, 
  • rozumie pojęcia enklawa oraz hermetyczna społeczność, odnosi je do bohaterów filmu, 
  • charakteryzuje język, którym posługują się bohaterowie (uzasadnia użycie wulgaryzmów), 
  • określa rolę muzyki występującej w filmie. 

Metody pracy: 

  • latające flipcharty, 
  • dyskusja sterowana, 
  • prezentacja, 
  • projekt. 

Materiały dydaktyczne: 

  • film „Rezerwat”, reż. Ł. Pałkowski, Polska 2007 
  • fragmenty filmu 
  • prezentacja https://pl.padlet.com/ 

Pojęcia kluczowe:  

enklawa, społeczność hermetyczna, społeczność 

Przed zajęciami: 

Zadaniem domowym uczniów jest obejrzenie filmu oraz przyniesienie ulubionej fotografii z dzieciństwa. 

Zajęcia rozpoczynamy od omówienia fotografii chętnych osób uzasadnienia ich wyboru (być może uczniom będą się kojarzyły z miłym przeżyciem, wspomnieniem, lub miejscem, do którego chcą wrócić) możemy tez poprosić młodzież o zeskanowanie fotografii i przesłanie ich do jednego wybranego ucznia, który zestawi je i stworzy mini galerię w padlet.com, na której znajda się wszystkie fotografie. 

Prostsza wersja – pisemna subiektywna recenzja filmu, zadanie dla chętnych. 

Przebieg zajęć: 

  1. Zajęcia rozpoczynają się od przedstawienia fotografii wybranych uczniów lub od przedstawienia wspólnej galerii klasowej padlet.com składającej się z istotnych zdjęć z życia uczniów. Rozpoczynamy podobnie jak w pierwszej wersji od przytoczenia historii kilku zdjęć. (nauczyciel, jeśli ma ochotę, dodaje również swoje zdjęcie, taka galeria ma również ogromne znaczenie z punktu wychowawczego).
  • Kim jesteśmy? 
  • O czym świadczy galeria, którą stworzyliśmy? 

Wprowadzenie pojęć: społeczność, grupa. 

Około 5 min 

  1. Przechodzimy do zasadniczej części lekcji, czyli pracy w grupach na zasadzie latających flipchartów. Podział na grupy, koniecznie losowy, można zorganizować losowanie kartek z imionami bohaterów, od których grupy będą rozpoczynały swoją pracę. Rozdanie flipchartów z zamieszczonymi na nich fotosami z filmu przedstawiającymi osobę, którą będą charakteryzowali oraz zagadnienia do opisania.
  • Moja ocena po pierwszym spotkaniu z bohaterką/bohaterem. 
  • Ocena bohaterki/bohatera po szczegółowym zapoznaniu się z jej/jego życiem. 
  • Bohater/ bohaterka w oczach społeczności. 

Uczniowie zasiadają przed kartą z wylosowanym bohaterem, zadanie polega w tej chwili na odpowiedz, na pytania zawarte, na karcie. Czas na wykonanie zadania to 20 minut, po upływie czasu uczniowie zmieniają flipchart zgodnie ze wskazówkami zegara i mając 5 minut uzupełniają kartę kolejnej postaci. Zapoznają się z pracę poprzedniej grupy, dopisują swoje uwagi. Praca w grupach trwa do momentu, gdy wszystkie grupy przejdą wszystkie postacie. Na każdego bohatera z wyjątkiem pierwszego przeznaczamy po 5 min. 

Dobrze by uczniowie w miarę możliwości mieli dostęp do fragmentu filmu, który ukierunkuje ich pracę. 

Np.: 

Hanka – zalecany fragment filmu, scena obrony fotografa przed dresiarzami z dzielnicy. 

Fryzjerka posiadająca na Pradze swój zakład określany przez p. Krystynę jako przykrywka burdelu. Określana jako lafirynda, puszczalska, prowokatorka, nie stroniąca od alkoholu. To jednak także wrażliwa dziewczyna, chcąca prowadzić normalne stabilne życie, bita przez swego konkubenta. Świadoma swojej wartości, jak i pozycji społecznej. 

Pani Krystyna – scena w zakładzie fryzjerskim w trakcie robienia pasemek. 

Miejscowe źródło informacji, plotkara o dobrym sercu. Zagubiona, stara się być zauważona przez innych. Świadoma przemijania swojej urody. 

Roman – scena z p. Krysią w kiosku, w trakcie kupowania gazety przez fotografa. 

Były policjant, obecnie taksówkarz nazywany obraźliwie psem, nazwa ta jednak nie idzie w parze z opinią o bohaterze. Jest oceniany jako porządny człowiek, szanowany. Jednocześnie mieszkańcy mają do niego dystans z racji jego poprzedniej profesji. Kategoryczny w ocenie innych, posiada określone zasady moralne. Broni fotografa przed Rysiem, chwali fotografie Grzesia, zależy mu na kamienicy oraz ludziach, którzy w niej mieszkają. 

Grześ- scena w zakładzie fotograficznym, odbiór zdjęć Grzesia przez Marcina oraz scena w szpitalu z pielęgniarką. 

Łobuz, przynosi same kłopoty, przez swoją nadpobudliwość posądzany o wszystkie wypadki, które przytrafiają się w dzielnicy. Stygmatyzowany, w końcu zaczyna zachowywać się tak jak go oceniają. Ma talent do robienia zdjęć i tworzenia historii. Gdy zostaje dostrzeżony przez dorosłych zaczyna się uczyć. Chce, by ktoś w niego uwierzył, dał mu szansę na lepsze życie. 

Menele – scena na klatce schodowej z fotografem, deszczowy poranek. 

Nie pracują, piją, każdy dzień to jedynie czas na pogawędki oraz zorganizowanie pieniędzy na alkohol. Z drugiej strony posiadają swój własny kodeks moralny, pomagają chłopakowi przy zdjęciach. Gdy okazuje się, że fotograf ukradł zdjęcia Grzesia, oddają mu pieniądze, które otrzymali na alkohol. Nie żywią długo urazy. Przyjaźnie nastawieni do świata, nieszkodliwi. 

Materiały w załączniku. 

Około 20 min 

  1. Prezentacja efektów wypracowanych przez grupy. Przedstawia ostatnia grupa zasiadająca przy plakacie.

        Około 20 min 

  1. Jaki obraz Pragi wyłania się z opisu bohaterów?

Np.: 

Mieszkańcy znanej z bandytyzmu dzielnicy Warszawy wyłaniają się tu początkowo jako pijacy, kłótliwi, bez perspektyw, klepiący biedę. Niemający szans na wyrwanie się z niej. To środowisko, które powoduje, iż wychowujące się w nim dzieci nie mają szans na zmiany, ponieważ w dorosłym życiu będą powielały błędy rodziców, brak pozytywnych wzorców. To jednak ocena bardzo powierzchowna i generalizująca tych ludzi. W rzeczywistości to osoby posiadające swój własny kodeks moralny, który przede wszystkim nie pozwala krzywdzić im kogoś kto należy do ich świata. Będą bronili go za wszelką cenę. Pomagają sobie nawzajem w trudnych sytuacjach, choć na co dzień przeklinają siebie i swoje zachowanie. Nawet jeśli nie mają pieniędzy, to nie przyjmą ich od kogoś kto łamie podstawowe zasady, oszukuje. Tworzą zamkniętą grupę społeczną, bardzo hermetyczną, stanowią swego rodzaju enklawę. Język, którym się posługują przesycony jest wulgaryzmami, ale stanowią one raczej wyraz emocji zarówno pozytywnych jak i negatywnych, podkreślenia swojego zdania. Barwny, jaskrawy strój oraz bogato pozłacana biżuteria stanowią cechę charakterystyczną bohaterek, szarobure, wytarte ubrania to obraz mężczyźni Pragi. 

Około 10 min 

  1. Kto nie pasuje do tej grupy społecznej i dlaczego? (warto przygotować fotosy z bohaterami do wyświetlenia, by przypomnieć bohaterów – fotosy w załączniku):

Np.: 

Właściciel kamienicy – dorobkiewicz chce oderwać się od przeszłości, odcina się od biedy dzieciństwa. Zdjęcia przypominają mu dobre chwile, budzi się w nim sentymentalny, emocjonalny człowiek. Klimat dawnych dziecięcych lat powraca do niego podczas przeglądania zdjęć od Marcina czy w trakcie wystawy. 

Fotograf Marcin – przybywa z prawego brzegu Wisły. Dobrze wychowany, wykształcony, początkowo traktuje mieszkańców Pragi z wyższością, do czasu aż zaprzyjaźnia się z Hanką, Grzesiem i Menelami. Choć łamie zasady wprowadzone przez społeczność potrafi naprawić błędy, które popełnił i odzyskać ich zaufanie. 

Około 5 min. 

  1. Wnioski:

Symbolika tytułu oraz znaczenie ostatniej sceny filmu – warto przypomnieć końcową scenę i wyjść od jej analizy, by następnie dojść z uczniami do objaśnienia tytułu. 

Np.: 

Ostatnia scena pokazuje obraz z ptasiej perspektywy, która dodatkowo zwiększa dystans między widzem a bohaterami. Pośrodku ulicy narysowana jest imitacja dwupasmowej jezdni, która w końcowej scenie oddziela przybyłych na wystawę oraz tubylców. Ten symboliczny podział zaznacza granicę między swoimi a obcymi, którzy nigdy nie będą mieli wstępu do świata mieszkańców Pragi, bo nie osiąga się go poprzez pieniądze. 

Rezerwat jest tutaj symbolem zanikającej historii, tradycji Pragi, ludzi, którzy znają się od podszewki, wiedzą o sobie wszystko, a także klimatu spotkań przed kamienicami, wspólnego życia bohaterów. 

Około 5 min 

Praca domowa: 

Współczesna Pragi – ulice: Konopacka, Stalowa, Środkowa, co spowodowało ich upadek i przetworzenie się w typowe slumsy? –projekt. 

Omówienie pracy domowej będącej krótkim projektem edukacyjnym, polegającym na stworzeniu WebQuestu dotyczącego współczesnej Pragi, a zwłaszcza ulic: Konopackiej, Stalowej, Środkowej zamieszkanych dawniej przez elitę intelektualną i finansową. Co spowodowało ich upadek i przetworzenie się w typowe slumsy? 

Czas na podział i wykonanie projektu miesiąc. 

WebQuest to nowoczesna metoda pracy dydaktycznej, która wykorzystuje możliwości technologii informacyjnej. Zasadniczym celem edukacyjnym WebQuest’u jest nauczenie poszukiwania informacji (w różnych źródłach, najczęściej w Internecie) oraz ich selekcjonowania, opracowywania, oceniania ich przydatności. Metoda ta aktywizuje ucznia, zmusza do samodzielnej pracy. Może być wykorzystywana w procesie nauczania dowolnego przedmiotu na każdym etapie edukacji. Więcej informacji na stronie: http://webquest-metoda.blogspot.com/ 

 

Zagadnienia do dyskusji 

  • Zastanów się, dlaczego problematyka określana pojęciami „być” i „mieć” wzbudza tak szerokie zainteresowanie społeczne. 
  • W oparciu o filmowe wizerunki bohaterów Rezerwatu Łukasza Palkowskiego oraz Moich pieczonych kurczaków Iwony Siekierzyńskiej spróbuj scharakteryzować postawy „być” i „mieć”. Wobec jakich aspektów rzeczywistości przedstawionej w filmach postawy te przejawiają się najsilniej? Wizje pokoleniowego doświadczania rzeczywistości w Rezerwacie i Moich pieczonych kurczakach 
  • Kamera cyfrowa i aparat fotograficzny – medium rozpoznawania czy fałszowania rzeczywistości? 
  • Problem tożsamości młodego polskiego kina. 

Komentarze filmoznawcze

Komentarze subiektywne